Riðill D: Bandaríkin, Paragvæ, Ástralía, Tyrkland — gestgjafar í álagi

Bandaríkin eru aðalgestgjafi HM 2026 — 78 af 104 leikjum fara fram þar, þar á meðal úrslitaleikurinn á MetLife Stadium í New York. Og nú þarf bandaríska landsliðið að sanna að það er samkeppnishæft á eigin jarðvegi. Ég hef fylgst með bandarískum fótbolta í mörg ár og sé lið sem hefur tekið stórskref, en stendur frammi fyrir erfiðum riðli. Paragvæ kemur með suður-amerískan harðneskju og 40 ára reynslu af HM-keppni, Ástralía hefur verið á fimm af síðustu sex HM-mótum og veit nákvæmlega hvað á að búast við, og Tyrkland — sem komst í gegnum UEFA-umspil — á frábæra leikmenn og óútreiknanlegt skap sem getur bæði hjálpað og hindrað. Þetta er riðill þar sem gestgjafaþrýstingurinn verður gríðarlegur og hvert tap gæti orðið landssorg. Fyrir okkur á Íslandi er þetta líka riðillinn sem flestir munu horfa á vegna þess að leikirnir fara fram á hagstæðari tímum — bandarísk tímabelti eru nær okkar eigin en mörg önnur á mótinu.

Bandaríkin — stærsti gestgjafinn í sögu HM?

HM 2026 er stærsta íþróttaviðburður sem Bandaríkin hafa nokkurn tíma hýst og þrýstingurinn á landsliðið er á við það. Bandarískt fótbolti hefur vaxið gríðarlega frá HM 1994 — MLS er nú ein stærsta fótboltadeild heims, bandarískir leikmenn spila í efstu evrópskum deildum og áhuginn á „soccer“ hefur aldrei verið meiri. Christian Pulisic (AC Milan) er stjarnan sem ber liðið, Weston McKennie (Juventus) stýrir miðjunni og Giovanni Reyna (Borussia Dortmund) bætir við skapandi krafti. Timothy Weah (Juventus) gefur liðinu hraða á vængjunum og Yunus Musah (AC Milan) er kraftmikill miðjumaður sem getur bæði varið og sótt. Þetta er besta bandaríska landsliðið sem hefur verið byggt og stuðlar endurspegla það — Bandaríkin eru uppáhald til að vinna riðilinn á stuðlum í kringum 1.70.

En ég hef eina áhyggju sem ég þarf að ræða heiðarlega: Bandaríkin hafa aldrei komist lengra en í áttaundaúrslit á HM og hafa aldrei spilað undir þessum þrýstingi. Á HM 1994 sem gestgjafi komst liðið í 16-liða úrslit og tapaði gegn Brasilíu — sem var viðunandi niðurstaða á þeim tíma. Á HM 2026 munu áhorfendur krefjast mun meira og þrýstingurinn á hvern leikmann verður gríðarlegur. Sérstaklega ef Bandaríkin tapa fyrsta leiknum — þá gæti panikk sett inn og gestgjafaáhrifið breyst í byrði frekar en forskot. Ég hef séð þetta áður: á HM 2014 tapaði Brasilía sem gestgjafi 7:1 gegn Þýskalandi vegna þess að þrýstingurinn braut liðið niður andlega. Bandaríska liðið er ungt — meðalaldurinn er um 25 ár — og hefur ekki þá reynslu sem þarf til að takast á við slíkan þrýsting. Þetta er bæði tækifæri og hætta.

Tyrkland — óútreiknanlegt en hættulegt

Tyrkland er liðið í riðli D sem ég tel vera mest vanmetið á veðmálamarkaðnum. Tyrkneska landsliðið komst á HM í gegnum UEFA-umspil og hefur frábæra leikmenn: Arda Güler (Real Madrid) er einn efnilegasti unglingur heims og hefur þegar sýnt á EM 2024 að hann getur leikið á hæsta stigi, Hakan Çalhanoğlu (Inter) stýrir miðjunni og er einn besti frísparkskytta fótboltans, og Kerem Aktürkoğlu hefur sýnt gríðarlegan hæfileika í tyrknesku úrvalsdeildinni og í Evrópudeildunum. Tyrkland komst í áttaundaúrslit á EM 2024 og sýndi þar bæði gríðarlegan hæfileika og óstöðugleika — dæmigert fyrir tyrknesktan fótbolta þar sem tilfinningarnar ráða jafn miklu og taktíkin.

Vandamálið er óútreiknanlegt skap. Tyrkland getur sigrað hvern sem er á góðum degi — liðið sló Austurríki á EM 2024 og spilaði jafnt við Holland — en getur líka tapað gegn liðum sem það ætti að sigra ef einbeitingin brestur. Þessi óstöðugleiki gerir Tyrkland bæði hættulegt og erfitt að veðja á. Stuðlar á Tyrkland til að komast úr riðlinum eru á bilinu 2.50–3.00, sem ég tel vera réttmætt en hugsanlega aðeins of hátt. Ef Güler er í formi getur Tyrkland sigrað hvern sem er í riðlinum — þar á meðal Bandaríkin á heimavelli. Tyrkir hafa líka einhverja stærstu stuðningsmenn í heimi og munu ferðast til Bandaríkjanna í þúsundatali, sem skapar andrúmsloft sem er nánast eins og tvöfaldur heimaleikur. Ég man eftir EM 2008 þegar Tyrkland komst í undanúrslit eftir ótrúlega dramatíska sigra — og það var ekkert „á pappírnum“ sem benti til þess. Tyrkland er lið sem reglurnar eiga ekki alltaf við um.

Paragvæ og Ástralía — reynd lið með takmarkaðar vonir

Paragvæ kemur af suður-amerísku undankeppninni sem er ein erfiðasta í heimi — tíu lið spila hvor gegn öðru tvisvar og aðeins sex komast á HM. Liðið endaði á sæti sem nægði til HM og hefur sterka varnarhefð — paragvæskur fótbolti byggir á aga, líkamlegum styrk og víllu til að berjast í hverjum einasta dueli. Paragvæ komst í áttaundaúrslit á HM 2010 og í undanúrslit á Copa América 2011, en síðan þá hefur liðið verið í niðursveiflu og átt erfitt með að endurnýja kynslóðina. Leikmenn eins og Miguel Almirón (Newcastle) og Julio Enciso (Brighton) spila í ensku úrvalsdeildinni en liðið skortir stjörnuleikmann á borð við Pulisic eða Güler sem getur breytt leikjum einn. Stuðlar hafa Paragvæ sem þriðja sterkasta lið riðilsins, á eftir Bandaríkjunum og Tyrklandi, og ég tel það réttmætt. Paragvæ er lið sem þú vilt ekki mæta — vegna þess að það er alltaf erfitt og líkamlegt — en ekki lið sem þú óttast í sömu merkingu og Tyrkland. Paragvæ mun reyna að gera leiki ljóta og hæga, draga úr hraða og neyða andstæðinga til að spila á þeirra forsendum. Þessi aðferðafræði virkar vel gegn liðum sem vilja spila opinn fótbolta og gæti valdið bæði Bandaríkjunum og Tyrklandi vandræðum ef þau eru ekki tilbúin.

Ástralía er lið sem snýr alltaf aftur á HM — liðið hefur verið á fimm af síðustu sex mótum og veit nákvæmlega hvað á að búast við. Ástralskur fótbolti byggir á líkamlegum styrk, þolinmæði og aldrei gefast upp — gildi sem minna á okkar eigin íslenska nálgun á fótboltann. Á HM 2022 komst Ástralía í 16-liða úrslit og tapaði þar gegn Argentínu 1:2 eftir góðan leik þar sem Ástralía skoraði fyrst og skapaði raunverulegan vanda. Sú reynsla er verðmæt og gefur liðinu sjálfstraust. En Ástralía vantar einstaklingsleikara á heimsmælikvarða og í riðli þar sem Bandaríkin og Tyrkland eiga slíka leikmenn er bilið raunverulegt. Ég tel Ástralíu vera líklegt til að enda í þriðja eða fjórða sæti, en liðið mun berjast í hverjum leik og gæti tekið dýrmæt jafntefli.

Stuðlar og spá — hvaða lið komast áfram?

Hér er myndin: Bandaríkin eru uppáhald (stuðlar ~1.70 til að komast áfram), Tyrkland er í öðru sæti (~2.50–3.00), Paragvæ er þriðja (~3.50) og Ástralía fjórða (~4.50). Ég er sammála þessari röðun en tel Tyrkland vera vanmetið. Ef Güler er í formi og tyrkneska liðið spilar á besta stigi sínu er það samkeppnishæft við Bandaríkin jafnvel á heimavelli. Raunverulegar líkur á Tyrklandi til að komast áfram eru nær 40–45% að mínu mati, sem er hærra en 33–40% sem stuðlar gefa til kynna.

Lykilleikurinn er Bandaríkin gegn Tyrklandi. Þessi leikur mun líklega ráða hvor vinnur riðilinn. Bandaríkin á heimavelli munu hafa gríðarlegan stuðning, en Tyrkland er vanur að spila í fjandsamlegum andrúmsloftum — tyrknesk fótboltamenning er byggð á ástríðu og bardaga og liðið mun ekki skelfast af bandarískum stuðningsmönnum. Ég spái nánum leik þar sem eitt eða tvö mörk ráða — og Güler gegn Pulisic verður duellið sem allir horfa á. Stuðlar á jafntefli í þessum leik (um 3.20) eru áhugaverðir vegna þess að báðu liðin gætu verið ánægð með stig.

Annað sem veðmálagerar ættu að huga að: Bandaríkin munu spila alla riðilsleiki á heimavelli í stórum leikvöngum — líklega AT&T Stadium í Dallas eða NRG Stadium í Houston. Þetta eru risaleikvangir með 70.000–80.000 manns rými og andrúmsloftið verður rafmagnaðra en nokkuð sem bandarískt fótboltalið hefur upplifað. Gestgjafaáhrifið er raunverulegt en getur líka skapað þrýsting sem unga liðið á erfitt með. Á hinn bóginn er hitinn í Texas og Houston raunverulegur þáttur sem hefur áhrif á alla leikmenn — evrópsk lið eiga sérstaklega erfitt í háum hita og Tyrkland gæti haft forskot þar vegna svipuðs loftslags heima.

Mín spá: Bandaríkin og Tyrkland komast áfram. Paragvæ endar í þriðja sæti og gæti komist áfram sem þriðja sætis lið ef stigafjöldinn er nógu hár. Ástralía endar í fjórða sæti en mun gera öllum andstæðingum erfitt fyrir — eins og alltaf. Áhugaverðasta veðmálið er Tyrkland til að komast úr riðlinum á stuðlum í kringum 2.50 — þetta er lið með raunverulegan hæfileika og stuðlarnir vanmeta Güler-áhrifin og tyrkneskan stálvilja.

Goðsögn: Bandaríkin eiga enn ekki fótboltamenningu

Þetta er goðsögn sem ég heyri oft frá evrópskum fótboltaaðdáendum og hún á ekki lengur við. MLS er nú 29 liða deild sem dregur til sín heimsstjörnur — Lionel Messi spilaði hjá Inter Miami, Lorenzo Insigne hjá Toronto FC — og þroskar unga leikmenn á heimsmælikvarða. Bandarísk stelpna og stráka fótboltaakademíur eru meðal þeirra bestu í heimi og fjöldi bandarískra leikmanna í evrópskum efstu deildum hefur aldrei verið meiri. Pulisic hjá AC Milan, McKennie hjá Juventus, Reyna hjá Dortmund, Tyler Adams, Yunus Musah — þessir leikmenn eru samkeppnishæfir við bestu leikmenn heims og spila á hæsta stigi vikulega.

Vandamálið er ekki menningin — það er reynslan á stórmótum. Bandaríkin hafa aldrei unnið stórt mót og liðið hefur ekki þá innri þekkingu á hvað þarf til að vinna úrslitaleiki þegar þrýstingurinn er mestur. Á HM 2022 tapaði Bandaríkin gegn Hollandi 1:3 í 16-liða úrslitum og sýndi þar skort á reynslu í stórum leikjum — liðið hélt vel uppi leiknum í 45 mínútur en hrundi síðan. En HM 2026 gæti breytt öllu: ef Bandaríkin vinna riðilinn á sannfærandi hátt og ná langt á mótinu mun fótboltamenningin í landinu ná nýju stigi sem aldrei verður snúið til baka.

Tölurnar segja sína eigin sögu: yfir 5 milljónir barna spila fótbolta í Bandaríkjunum, sem er meira en í nokkru öðru landi heims. MLS-leikir laða að sér 20.000+ áhorfendur á leik að meðaltali. Og HM 2026 miðasala sló öll met — yfir 7 milljónir umsókna um miða bárust fyrir leikina. Þetta er ekki land sem „á ekki fótboltamenningu“ — þetta er land þar sem fótboltamenningin er að springa af krafti og HM 2026 er stóra augnablikið sem gæti gert Bandaríkin að raunverulegri fótboltaþjóð á heimsvísu.

Fyrir okkur á Íslandi er þetta kunnugleg saga. Á HM 2018 sýndum við heiminum að 335.000 manna þjóð getur keppt á hæsta stigi. Bandaríkin eru að reyna að gera það sama — á stærri skala, með meiri fjármunum, en sömu ástríðu og eldmóð. Hvort sem liðið nær árangri eða ekki, HM 2026 á heimavelli mun breyta bandarískum fótbolta varanlega og gefa milljónum ungra leikmanna fyrirmynd og draum sem stendur á traustum grunni.